ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ (Shanghai Port)

จัดทำข้อมูลโดย : สุมาลี สุขดานนท์
ปีที่จัดทำ : มีนาคม 2555

        ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ เป็นท่าเรือหลักของเขตสามเหลี่ยมลุ่มแม่น้ำแยงซี (หรือแม่น้ำฉางเจียง) เป็นท่าเรือรวบรวมและกระจายสินค้าที่ใหญ่ที่สุดของจีน โดยร้อยละ 20 ของปริมาณสินค้านำเข้า-ส่งออกของจีนขนส่งผ่านท่าเรือ1 ในปี 2011 ท่าเรือเซี่ยงไฮ้เป็นท่าเรือที่มีปริมาณตู้สินค้าผ่านท่าสูงที่สุดในโลกแทนที่ท่าเรือสิงคโปร์ คือ 29.05 TEUs2

ความเป็นมาของท่าเรือ

        ในอดีตเซี่ยงไฮ้เป็นส่วนหนึ่งของมณฑลเจียงซูและอีกส่วนหนึ่งอยู่ในมณฑลเจ้อเจียงในปัจจุบัน3 ในช่วงราชวงศ์ถังพื้นที่บริเวณนี้เป็นเพียงเมืองในชนบทซึ่งประกอบด้วยท่าเรือเล็ก ๆ สองท่าในเมืองหวาถิงและเมืองชิงหลง จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1264-1265 ตรงกับปลายราชวงศ์ซ่งใต้ จึงได้มีการก่อสร้างเมืองเซี่ยงไฮ้และก่อสร้างท่าเรือในเขตเมืองใหม่ ในปี ค.ศ. 1404 ตรงกับราชวงศ์หมิงได้มีนโยบายใช้แม่น้ำฮวังผู่ซึ่งเป็นแม่น้ำที่ไหลผ่านเมืองเซี่ยงไฮ้เป็นเส้นทางขนส่งสินค้า ส่งผลให้ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ทวีความสำคัญขึ้นตามลำดับ4

         ครั้งถึงสมัยราชวงศ์ชิงเมืองเซี่ยงไฮ้กลายเป็นเมืองท่าที่สำคัญในการค้าขายกับตะวันตก ทั้งนี้เป็นผลมาจากท่าเรือตั้งอยู่ปากแม่น้ำแยงซีซึ่งเป็นแม่น้ำสายที่ยาวที่สุดในแผ่นดินจีนในปี 1684 ท่าเรือรับเรือเดินสมุทรเป็นครั้งแรก5 ในปี ค.ศ.1842 เมื่อประเทศจีนพ่ายแพ้สงครามฝิ่น ท่าเรือเซี่ยงไฮ้เป็นหนึ่งในห้าท่าเรือซึ่งต้องเปิดให้ชาวตะวันตกค้าขายได้โดยเสรีตามข้อตกลงในสนธิสัญญานานกิ่ง โดยเริ่มดำเนินการในวันที่ 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 1843 และอีก 10 ปี ต่อมา คือ ค.ศ. 1853 ท่าเรือเซี่ยงไฮ้มีปริมาณสินค้าผ่านท่าสูงกว่าท่าเรือกวางโจวซึ่งเป็นท่าเรือหลักของประเทศมาตั้งแต่โบราณ ส่งผลให้ท่าเรือเซี่ยงไฮ้กลายเป็นท่าเรือที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ6

         ต้นศตวรรษที่ 20 ได้มีการขุดลอกปากน้ำบริเวณอู่ซงโข่วและแม่น้ำฮวังผู่เพื่อให้เรือเดินสมุทรขนาด 10,000 ตัน สามารถแล่นเข้าไปขนส่งสินค้าในแหล่งอุตสาหกรรมบริเวณฝั่งแม่น้ำฮวังผู่ในช่วงทศวรรษที่ 1930 ท่าเรือเซี่ยงไฮ้เป็นศูนย์กลางการขนส่งทางทะเลของตะวันออกไกลโดยมีปริมาณสินค้าผ่านท่าสูงเป็นอันดับ 7 ของโลก7

         ในปี ค.ศ. 1949 เมื่อพรรคคอมมิวนิสต์ได้ปกครองประเทศจีน ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ได้รับการปลดปล่อยจากการครอบครองของมหาอำนาจตะวันตก เมื่อมีการปฏิรูปเศรษฐกิจเปิดประเทศอีกครั้งในปี 1991 ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ในฐานะท่าเรืออันดับหนึ่งของประเทศและของโลก8

ทำเลที่ตั้งท่าเรือ

         ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ตั้งอยู่ที่ละติจูดที่ 31 ํ 15' เหนือ และลองกิจูด 121 ํ 30' ตะวันออก9 ซึ่งอยู่ตรงกลางแนวชายฝั่งทะเลที่ยาว 18,000 กิโลเมตรของประเทศจีนมีอาณาบริเวณทางน้ำครอบคลุมแม่น้ำฮวังผู่ซึ่งเป็นแม่น้ำที่ไหลผ่านเมืองเซี่ยงไฮ้ ปากแม่น้ำแยงซี (ทะเลจีน) และอ่าวหางโจว10


แผนผังที่ตั้งท่าเรือเซี่ยงไฮ้
ที่มา: China Ports and Harbours Association. 24 September, 2008.
Techonology/Data/Terminal in Port of Shanghai (12-1)
[Online]. Available from:
http://english.chinaports.org/info/ 200809/000078.html[10 June, 2011].


สิ่งอำนวยความสะดวกในท่าเรือ

         จากอาณาบริเวณทางน้ำที่กล่าวมาข้างต้น ท่าเรือเซี่ยงไฮ้ได้แบ่งท่าเรือออกเป็น8 เขต คือ เขตท่าเรือในแม่น้ำฮวังผู่ตอนบน ตอนกลาง และตอนล่าง เขตเป่าซาน หลู่จิง เขตว่ายเกาเฉียว เขตอ่าวหางโจวเขตหยางซาน และเขตฉงหมิง11


ที่ตั้งเขตท่าเรือในแม่น้ำฮวังผู่และปากแม่น้ำเยงซี
ที่มา: จูเต๋อหมิง.
Port of Shanghai Marching Towards The 21st Century. Port of Shanghai,
มปป. (แปลจากต้นฉบับภาษาจีนโดย สุมาลี สุขดานนท์)

        ในปี 2007 ท่าเรือเซี่ยงไฮ้มีท่าเทียบเรือระหว่างประเทศ 1,155 ท่า ความยาวหน้าท่าคิดเป็นระยะทาง 101.5 กิโลเมตร และมีขีดความสามารถรวมกันสามารถรับสินค้าได้ 373 ล้านตันต่อปี ในจำนวนนี้มีท่าเทียบเรือ 133 ท่าที่สามารถรับเรือเดินสมุทรขนาดใหญ่กว่า 10,000 ตัน หากจำแนกท่าเทียบเรือตามวัตถุประสงค์ในการให้บริการแบ่งเป็น12

        - ท่าเทียบเรือสาธารณะ (Public Terminal) มีจำนวน 175ความยาวหน้าท่ารวม 24.6 กิโลเมตร เป็นท่าเทียบเรือที่มีการผลิต (Production Berth) 121 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 22.2 กิโลเมตร และท่าเรือที่ไม่มีการผลิต 54 ท่า ความยาวหน้าท่า 2.4 กิโลเมตร

        - ท่าเทียบเรือเอกชน (Owner-User Terminal) มีจำนวน 965 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 67 กิโลเมตร เป็นท่าเทียบเรือที่มีการผลิต 495 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 38.2 กิโลเมตรสามารถรับเรือขนาดใหญ่ถึง 100,000 ตันท่าเทียบเรือที่ไม่มีการผลิต 470 ท่าความยาวหน้าท่ารวม 28.8 กิโลเมตร

        - ท่าเทียบเรือแม่น้ำ (Inland River Berths)มีจำนวน 1,052 ท่าสามารถรับเรือขนาด 3,000 ตัน

        - ท่าเทียบเรือเพื่อวัตถุประสงค์อื่น ได้แก่ ท่าเทียบเรือข้ามฟาก ท่าเทียบเรือเพื่อกิจการทหารท่าเทียบเรือของอู่ต่อเรือและซ่อมเรือ

การบริหารและประกอบการท่าเรือ

        ท่าเรือเซี่ยงไฮ้อยู่ในความดูแลขององค์การบริหารนครเซี่ยงไฮ้ (Municipal Government of Shanghai) โดยมีหน่วยงานที่รับผิดชอบท่าเรือ คือ Shanghai Municipal Transport and Port Authority ทำหน้าที่ในการกำกับดูแลกิจการท่าเรือและการเดินเรือของนครเซี่ยงไฮ้ และวางแผนพัฒนาท่าเรือเพื่อสนองนโยบายทั้งในระดับประเทศและระดับท้องถิ่น13 สำหรับการบริหารและประกอบการท่าเทียบเรือสาธารณะส่วนใหญ่ในท่าเรือเซี่ยงไฮ้บริหารและประกอบการโดยบริษัท Shanghai International Port (Group) หรือ SIPG SIPGเป็นบริษัทที่แปรรูปมาจากการท่าเรือเซี่ยงไฮ้ (Shanghai Port Authority) โดยเริ่มดำเนินการในเดือนมกราคม 2003 ต่อมาในปี 2006 ได้พัฒนาให้เป็นบริษัทที่ถือหุ้นโดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับท่าเรือหรือกิจการท่าเรือ โดยองค์การบริหารมหานครเซี่ยงไฮ้ถือหุ้นมากที่สุดคือร้อยละ 44.23 บริษัท China Merchants International Terminals (Shanghai) ร้อยละ 26.54 บริษัท Shanghai Tongsheng Investment (Group) ร้อยละ 16.81%บริษัท Shanghai State-assets Operation และบริษัท Shanghai Dashen Assess ถือหุ้นร้อยละ 0.44 (ทั้งนี้หุ้นที่ถือครองไม่สามารถเปลี่ยนมือ)14

        ในปัจจุบันท่า SIPG บริหารและประกอบการท่าเทียบเรือสาธารณะ 125 ท่า มีความยาวท่ารวมกัน 20 กิโลเมตร ในจำนวนนี้เป็นท่าเทียบเรือซึ่งสามารถรับเรือขนาด 10,000 dwt82 ท่า ประกอบด้วยท่าเทียบเรือสินค้าตู้ สินค้าทั่วไป สินค้าเทกอง สินค้ารถยนต์ และเรือท่องเที่ยว ในการบริหารและประกอบการท่าเทียบเรือต่าง ๆ บริษัท SIPG ได้จัดตั้งบริษัทสาขา 16 บริษัท และบริษัทที่ SIPG ถือหุ้นใหญ่ 8 บริษัท และบริษัทที่ถือหุ้นร้อยละ 50 จำนวน 3 บริษัท15 โดยมีรายละเอียดดังนี้

การบริหารและประกอบการท่าเทียบเรือตู้สินค้า

        เขตอู๋ซงโข่ว

        - ท่าเทียบเรือสินค้าตู้ในเขตอู๋ซงโข่วซึ่งได้รับการพัฒนาขึ้นในช่วงทศวรรษที่ 1980 นับเป็นท่าเทียบเรือตู้สินค้าชุดแรกของท่าเรือเซี่ยงไฮ้ ท่าเทียบเรือส่วนใหญ่ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำผู่ตงต่อมาเมื่อมีการก่อสร้างท่าเทียบเรือตู้สินค้าใหม่ที่สามารถรองรับเรือขนาดใหญ่ขึ้น ท่าเทียบเรือเหล่านี้จึงเปลี่ยนไปให้บริการเรือประจำเส้นทางระยะใกล้ ท่าเทียบเรือประกอบด้วยท่าเทียบเรือย่อย 10 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 2,281 เมตร และลานตู้สินค้า 829,000 ตารางเมตร ได้แก่16

        - ท่าเทียบเรือตู้สินค้าจวินกงลู่ (Jung Gong Lu Container Terminal) ตั้งบนฝั่งขวาของแม่น้ำฮวังผู่ ห่างจากปากแม่น้ำ 5 กิโลเมตร ตั้งอยู่ใกล้กับใจกลางเมืองเซี่ยงไฮ้

        - ท่าเทียบเรือตู้สินค้าจางหัวป่าง (Zhang Hua Bang Container Terminal) ตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำฮวังผู่ ห่างจากท่าเทียบเรือจวินกงลู่ 1.5 กิโลเมตร และห่างจากปากแม่น้ำฮวังผู่ 3.5 กิโลเมตร

        - ท่าเทียบเรือตู้สินค้าเป่าซาน (Bao Shan Container Terminal) ตั้งอยู่บนแม่น้ำแยงซีห่างจากปากแม่น้ำฮวังผู่ช่วงที่บรรจบกับแม่น้ำแยงซี 4 กิโลเมตร

ท่าเทียบเรือในเขตอู๋ซงโขว

ที่มา: *Shanghai Container Terminal Ltd.Facilities and Equipment [Online]. Available from: http://www.sctport.com.cn [12 June, 2011].
(แปลจากต้นฉบับภาษาจีนโดยสุมาลี สุขดานนท์).
** China Europe International Business School, Port of Barcelona. December 2007. Organization of the Logistics Chain in
the Chinese International Trade.
[Online]. Available from: http://www.ceibs.edu/barcelona/images/20110705/33373.pdf [11 July, 2011].

        บริษัทที่บริหารและประกอบการท่าเทียบเรือสินค้าตู้ในเขตอู๋ซงโข่ว คือ บริษัท Shanghai Container Terminal จำกัด หรือ SCT ซึ่งเป็นบริษัทร่วมทุนระหว่าง SIPG และ บริษัท Hutchison Port Holding จำกัด หรือ HPH โดยแต่ละฝ่ายถือหุ้นร้อยละ 50 ระยะเวลาร่วมทุน 50 ปี17

        เขตว่ายเกาเฉียว

        เขตว่ายเกาเฉียว ตั้งอยู่ทิศใต้ของปากแม่น้ำแยงซี และทิศตะวันตกห่างจากอู๋ซงโขว 6 กิโลเมตร ตั้งอยู่ที่เขต A ของเขตปลอดอากรว่ายเกาเฉียวในเขตเมืองใหม่ผู่ตง โครงการพัฒนาท่าเรือในเขตว่ายเกาเฉียวเริ่มในปี 1992 ประกอบด้วย 5 ระยะซึ่งในปัจจุบันได้เสร็จสิ้นสมบูรณ์แล้ว ประกอบด้วยท่าเทียบเรือ 20 ท่า ความยาวหน้าท่า 5,020 เมตร และลานตู้สินค้า 2.45 ล้านตารางเมตร18 เรือที่เข้าเทียบท่าส่วนใหญ่เป็นเรือเดินสมุทรขนาดใหญ่ซึ่งให้บริการแบบประจำเส้นทาง และบางส่วนเป็นเรือที่วิ่งประจำเส้นทางระยะใกล้ประกอบด้วยท่าเทียบเรือ 5 ชุด ดังนี้

ท่าเทียบเรือในเขตท่าเรือว่ายเกาเฉียว

ที่มา: * China Europe International Business School, Port of Barcelona. December 2007. Organization of the Logistics Chain in
the Chinese International Trade
. [Online]. Available from: http://www.ceibs.edu/barcelona/images/20110705/33373.pdf [11 July, 2011].
**China Ports and Harbours Association. 24 September, 2008. Techonology/Data/Terminal in Port of Shanghai (12-4)
[Online]. Available from: http://english.chinaports.org/info/ 200809/000078.html [10 June, 2011].
*** Shanghai Mingdong Container Terminals Ltd. ข้อมูลท่าเทียบเรือ[สายตรง]. แหล่งที่มา: http://www.smct.com.cn/
web/webpages/general/miss/jsp
[12 กรกฎาคม 2554]. (แปลจากต้นฉบับภาษาจีนโดยสุมาลี สุขดานนท์).

        - ท่าเทียบเรือระยะที่ 1 ประกอบด้วยท่าเทียบเรือ 3 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 900 เมตร ระดับน้ำลึก -12 เมตร มีขีดความสามารถรับเรือตู้สินค้ารุ่นที่ 5 และรุ่นที่ 619
        - ท่าเทียบเรือระยะที่ 2-3 ประกอบด้วยท่าเทียบเรือ 5 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 1,580 เมตร ระดับน้ำลึก -12 เมตร
        - ท่าเทียบเรือระยะที่ 4 ประกอบด้วยท่าเทียบเรือที่รับเรือเดินสมุทรขนาดใหญ่ 4 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 1,250 เมตร ความลึกหน้าท่า -14.2 เมตร และท่าเทียบเรือลำเลียงตู้สินค้าภายในประเทศ 2 ท่า ความยาวรวม 180 เมตร20
        - ท่าเทียบเรือระยะที่ 5 ประกอบท่าเทียบเรือย่อย 4 ท่าสามารถรับเรือขนาด 50,000 ตัน ความยาวหน้าท่า 1,110 เมตร ระดับน้ำหน้าท่าลึก 12.8 เมตร และท่าเทียบเรือย่อยรับเรือ feeder ซึ่งขนส่งตู้สินค้าภายในประเทศขนาด 3,000 ตัน 2 ท่าระดับน้ำหน้าท่าลึก 4 เมตร21