ทางรถไฟสายแม่กลอง

จัดทำข้อมูลโดย : สุนันทา เจริญปัญญายิ่ง

        ทางรถไฟสายแม่กลอง ก่อสร้างและดำเนินการเดินรถไฟโดยบริษัทเอกชนของชาวต่างประเทศ ซึ่งเป็นผู้รับสัมปทานเป็นเวลา 40 ปี แม้ว่าการเดินทางของประชาชนจะใช้เรือเป็นส่วนใหญ่ แต่ทางรถไฟสายนี้ได้รับความนิยมจากประชาชน และนำมาสู่การขยายเส้นทางเพิ่มเติม หลังจากดำเนินการเดินรถไฟจนหมดสัมปทาน ทางรถไฟสายนี้จึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของกรมรถไฟ หรือการรถไฟแห่งประเทศไทยในปัจจุบัน

ประวัติและสาเหตุการก่อสร้างทางรถไฟ
        ทางรถไฟสายท่าจีนหรือสายมหาชัย (เรียกตามบัญชีของงานเดินรถ) เกิดขึ้นเมื่อบริษัท รถไฟท่าจีนทุน จำกัด หรือ บริษัท ท่าจีนเรวเวกัมปนีลิมิเต็ตทุน จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทเอกชนที่มี พระยาพิพัฒโกษา หรือ เคเลสติโน ซาเวียร์ และชาวต่างประเทศถือหุ้นรวมกัน 11 คน1 ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ก่อสร้างและดำเนินกิจการรถไฟจากสถานีรถไฟปากคลองสาน ถึงสถานีรถไฟมหาชัย (ปัจจุบันอำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร) โดยได้รับสัมปทานเดินรถตั้งแต่วันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2444 เป็นระยะเวลา 40 ปี (พ.ศ. 2444 – 2484) ระยะทางรถไฟ 33.1 กิโลเมตร2 ภายหลังก่อสร้างแล้วเสร็จ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งในขณะนั้นทรงเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ทรงเปิดเส้นทางปากคลองสาน-มหาชัย เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2447 ต่อมาได้เปิดให้ประชาชนทั่วไปเริ่มใช้บริการเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 24483

        การดำเนินงานของบริษัท รถไฟท่าจีนทุน จำกัด ประสบความสำเร็จด้วยดี จึงมีแนวคิดที่จะทำทางรถไฟอีกสายจาก มหาชัย ไปแม่กลอง จึงได้จัดตั้ง บริษัท รถไฟแม่กลองทุน จำกัดขึ้น และได้รับสัมปทานเดินรถช่วงที่ 2 จากสถานีรถไฟบ้านแหลมที่อยู่ฝั่งตรงข้ามกับสถานีรถไฟมหาชัย ถึงสถานีรถไฟแม่กลอง อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม เมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2448 ระยะเวลา 40 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2448 - 2488 ระยะทางทั้งสิ้น 33.8 กิโลเมตร เรียกทางรถไฟสายนี้ตามบัญชีของงานเดินรถว่า “ทางสายแม่กลอง”4


รูปที่ 1 สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช ฯ เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ ทรงเปิดรถไฟสายท่าจีน1
ที่มา : การรถไฟแห่งประทศไทย. อนุสรณ์ครบรอบ 72 ปี การรถไฟแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2439 – 2512 อ้างถึงใน black_express (นามแฝง).
RotFaiThai.Com. Forum Index - สำรวจทางรถไฟและมุมมอง Unseen รถไฟไทย - ตามรอยเส้นทางรถไฟช่วงคลองสาน - วัดสิงห์ [สายตรง].
แหล่งที่มา : http://portal.rotfaithai.com/modules.php? name=Forums&file=viewtopic&t=737 [23 กันยายน 2555].

        ต่อมาปีพ.ศ. 24505 บริษัท รถไฟท่าจีนทุน จำกัด และบริษัท รถไฟแม่กลองทุน จำกัด ได้รับพระบรมราชานุญาตให้รวมเป็นบริษัทเดียวกัน ใช้ชื่อว่า บริษัท รถไฟแม่กลองทุน จำกัด เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ.2450 และเดินรถจนกระทั่งหมดสัมปทานในปี พ.ศ. 2488 จึงได้ขายกิจการให้กับกรมรถไฟ แต่รวมเฉพาะหลักการเท่านั้น ส่วนการบริหารและวิธีดำเนินงานคงปฏิบัติตามเดิมต่อไป ภายใต้ “องค์กรรถไฟสายแม่กลอง” ต่อมาเปลี่ยนสถานะเป็น สำนักงานรถไฟสายแม่กลอง เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2495 และรวมเข้ากับการรถไฟแห่งประเทศไทยเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2498


รูปที่ 2 สถานีรถไฟปากคลองสาน ในสมัยรัชกาลที่ 5
ที่มา : อนุสาร อ.ส.ท. ปีที่ 10 ฉบับที่ 3 ประจำเดือนตุลาคม พ.ศ. 2521 อ้างถึงใน วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. สถานีรถไฟปากคลองสาน [สายตรง].
แหล่งที่มา : http://th.wikipedia.org/wiki/สถานีรถไฟปากคลองสาน [23 กันยายน 2555].

        เมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน พ.ศ.2502 ฯพณฯ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ได้เสนอต่อที่ประชุมคณะรัฐมนตรีพิจารณาย้ายสถานีคลองสาน ไปตั้งอยู่ที่สถานีวงเวียนใหญ่ หรือสถานีตลาดพลู ตามความเหมาะสม เพื่อแก้ปัญหาด้านการจราจร โดยมอบให้กระทรวงมหาดไทย รับไปพิจารณา และเทศบาลนครธนบุรี ได้เสนอต่อกระทรวงมหาดไทยว่า มีความประสงค์ใช้ต้นทางเดิมสร้างเป็นถนนรถยนต์ระหว่างสถานีคลองสาน – ตลาดพลู ให้แล้วเสร็จโดยด่วน กระทรวงมหาดไทย จึงเสนอให้กระทรวงคมนาคมแจ้งการรถไฟแห่งประเทศไทย พิจารณาเรื่องดังกล่าว และนำเสนอเรื่องเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503 และมีมติ ให้ย้ายต้นทางรถไฟช่วงคลองสาน – มหาชัย ไปอยู่ที่สถานีตลาดพลู โดยให้การรถไฟฯ เลิกการเดินรถ รื้อถอนราง และมอบให้เทศบาลนครธนบุรี สร้างเป็นถนนรถยนต์ช่วงคลองสาน – ตลาดพลู ตามที่กระทรวงมหาดไทยเสนอ

        การย้ายและลำเลียงรถจักร และอุปกรณ์รถไฟประสบปัญหามาก ดังนั้นในวันที่ 13 กันยายน พ.ศ. 2503 เจ้าหน้าที่ชั้นผู้ใหญ่ของการรถไฟแห่งประเทศไทย ได้เข้าชี้แจงปัญหาอุปสรรคดังกล่าว ต่อที่ประชุมคณะรัฐมนตรีอีกครั้งหนึ่ง และเสนอแนวทางแก้ไข 2 ทาง โดยแนวทางแรก ให้วางรางกลางถนนที่จะก่อสร้างระหว่างสถานีคลองสาน – ตลาดพลู โดยลาดยางแอสฟัลต์ปิดทับไว้ เมื่อใช้งานลำเลียง ให้เซาะเป็นร่องบังใบให้รถจักร และล้อเลื่อนผ่านไปได้ พอเสร็จใช้งาน ให้ลาดยางปิดทับตามเดิม และแนวทางที่สอง สร้างทางรถไฟเชื่อมกับเส้นทางสายใต้ ระหว่างสถานีวัดสิงห์ – ชุมทางตลิ่งชัน ซึ่ง ครม.ได้มีมติให้ใช้วิธีแรก เพราะวิธีที่สอง ใช้งบประมาณสูงมาก

        จากมติ ครม.เดิม ให้ตั้งสถานีตลาดพลูเป็นสถานีต้นทางของรถไฟสายแม่กลองนั้น ปรากฏว่า ทางเข้า – ออกสถานีดังกล่าว คับแคบมาก และมีถนนสู่ตัวสถานีเพียงสายเดียว (ถนนเทอดไท) ไม่สะดวกต่อการเดินทางต่อรถของผู้โดยสารรถไฟ ซึ่งมีจำนวนถึงวันละ 10,000 คน และอาจเพิ่มขึ้นอีกในอนาคต ดังนั้น พล.อ.ไสว ไสวแสนยากร ผู้ว่าการรถไฟฯ ได้เข้าพบและชึ้แจงปัญหานี้ ต่อฯพณฯ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรี และเสนอขอเปลี่ยนที่ตั้งสถานีต้นทางอยู่ริมฝั่งตะวันตกของถนนตากสิน ที่วงเวียนใหญ่ แทน ต่อมาในการประชุมคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม พศ. 2503 ผู้ว่าการรถไฟฯ ได้เข้าร่วมชี้แจงรายละเอียดและข้อเท็จจริงในเรื่องดังกล่าวอีกครั้งหนึ่ง ต่อที่ประชุม ครม. จึงได้ลงมติให้ย้ายสถานีคลองสาน ไปตั้งอยู่ที่วงเวียนใหญ่ ตามที่ผู้ว่าการรถไฟฯ เสนอ โดยให้เริ่มลงมือดำเนินการอย่างเร่งด่วน สถานีวงเวียนใหญ่เป็นสถานีต้นทางของขบวนรถ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2504 เป็นต้นมา6 จึงเป็นการยกเลิกการเดินรถจากสถานีคลองสาน – สถานีวงเวียนใหญ่โดยปริยาย

ระยะเวลาการก่อสร้าง
        การก่อสร้างทางรถไฟสายแม่กลองแบ่งออกเป็น 2 ช่วง รวม 4 ปี โดยมีความยาวของทางรถไฟทั้งสองฝั่งแม่น้ำท่าจีนทั้งสิ้น 66.9 กิโลเมตร คือ

        • สถานีคลองสาน อำเภอคลองสาน ถึงสถานีมหาชัย จังหวัดสมุทรสาคร ระยะทาง 33.1 กิโลเมตร ระยะเวลาก่อสร้างประมาณ 3 ปี นับจากได้รับสัมปทานเดินรถตั้งแต่วันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2444 ถึง พิธีเปิดรถไฟ เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2447 (แต่เปิดให้ประชาชนทั่วไปเริ่มใช้งานตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2448)

        • สถานีบ้านแหลม ตำบลบ้านแหลม อำเภอท่าฉลอม จังหวัดสมุทรสาคร ถึง สถานีแม่กลอง จังหวัด สมุทรสงคราม ระยะทาง 33.8 กิโลเมตร ระยะเวลาก่อสร้างประมาณ 1 ปี นับจากได้รับสัมปทาน พ.ศ. 2448 ถึง วันเปิดเดินรถอย่างเป็นทางการ พ.ศ. 2448


ตารางที่ 1 สถานีรถไฟ วันที่เปิดให้บริการ และระยะทางของ รถไฟสายแม่กลอง
ที่มา :การรถไฟแห่งประทศไทย. อนุสรณ์ครบรอบ 72 ปี การรถไฟแห่งประเทศไทย พ.ศ.2439 – 2512 อ้างถึงใน black_express (นามแฝง).
RotFaiThai.Com. Forum Index - สำรวจทางรถไฟและมุมมอง Unseen รถไฟไทย - ตามรอยเส้นทางรถไฟช่วงคลองสาน - วัดสิงห์ [สายตรง].
แหล่งที่มา : http://portal.rotfaithai.com/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=737 [23 กันยายน 2555].
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. ทางรถไฟสายแม่กลอง [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://th.wikipedia.org/wiki/ทางสถานีรถไฟสายแม่กลอง [23 กันยายน 2555].


รูปที่ 3 เส้นทางรถไฟสายแม่กลอง
ที่มา : การรถไฟแห่งประเทศไทย. ทางรถไฟสายแม่กลอง อ้างถึงใน ศูนย์สารสนเทศยานยนต์. โครงสร้างพื้นฐานในประเทศ – การคมนาคม -ทางรถไฟ – สายแม่กลอง [สายตรง].
แหล่งที่มา : http://data.thaiauto.or.th/iu3 /index.php?option =com_flexicontent&view=items&cid=33:2010-11-11-10-59-28&id=180:2010-11-11-08-42-16&Itemid=71 [25 กันยายน 2555].

สถานภาพทางรถไฟในปัจจุบัน
        ปัจจุบันการเดินรถไฟสายแม่กลอง เริ่มจากฝั่งธนบุรี ผ่านจังหวัดสมุทรสาคร สิ้นสุดที่จังหวัดสมุทรสงคราม ประกอบด้วยเส้นทาง 2 ช่วง คือ สถานีรถไฟวงเวียนใหญ่ ถึงสถานีรถไฟมหาชัย และจากสถานีรถไฟบ้านแหลม ถึงสถานีรถไฟแม่กลอง โดยระหว่างสถานีมหาชัยกับสถานีบ้านแหลม จะไม่มีเส้นทางเชื่อมถึงกัน ผู้โดยสารจะต้องลงจากขบวนรถ และเดินเท้าไปขึ้นเรือข้ามฟากข้ามแม่น้ำท่าจีน เพื่อไปต่อรถไฟอีกขบวนหนึ่ง โดยมีการเดินรถไฟ ดังนี้

        • สถานีรถไฟวงเวียนใหญ่ – สถานีรถไฟมหาชัย เป็นขบวนรถธรรมดา ชั้น 3 เที่ยวไป 17 ขบวน และเที่ยวกลับ 17 ขบวน ผ่านสถานีรถไฟที่สำคัญ คือ สถานีรถไฟวงเวียนใหญ่ สถานี ตลาดพลู สถานีวัดสิงห์ สถานีรางโพธิ์ และสถานีรถไฟมหาชัย8

        • สถานีรถไฟบ้านแหลม – สถานีรถไฟแม่กลอง เป็นขบวนรถธรรมดา ชั้น 3 เที่ยวไป 4 ขบวน และเที่ยวกลับ 4 ขบวน9

การพัฒนาทางรถไฟสายแม่กลองในอนาคต
        ในปีพ.ศ. 2548 สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) ได้ทำสัญญาว่าจ้างกลุ่มบริษัทที่ปรึกษา ประกอบด้วย บริษัท ไทยเอนยิเนียริ่งคอนซัลแตนทส์ จำกัด บริษัท แปซิฟิค คอนซัลแทนส์ อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด บริษัท เอ็ม เอ เอ คอนซัลแตนท์ จำกัด และบริษัท แปซิฟิค คอนซัลแทนส์ อินเตอร์เนชั่นแนล (ประเทศไทย) จำกัด ให้ศึกษาความเหมาะสมทางด้านเศรษฐกิจ วิศวกรรม สิ่งแวดล้อม และออกแบบรายละเอียด ในโครงการระบบรถไฟฟ้าชานเมืองร่วมกับรถไฟฟ้าทางไกล เชื่อมต่อระบบขนส่งมวลชนในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล โดยศึกษาใน 4 เส้นทาง ระยะทางรวม 209 กิโลเมตร คือ รังสิต-ชุมทางบ้านภาชี มักกะสัน-ฉะเชิงเทรา ตลิ่งชัน-นครปฐม และมหาชัย-ปากท่อ

        ในส่วนของเส้นทางมหาชัย - ปากท่อ ระยะทางประมาณ 56 กิโลเมตร ประกอบด้วย มหาชัย-สถานี A1 เป็นรางยกระดับ ระยะทางประมาณ 50 กิโลเมตร และ สถานี A1 -ปากท่อ เป็นรางระดับดิน ระยะทางประมาณ 6 กิโลเมตร โดยจะใช้ทางรถไฟเดิมเพียงบางช่วง และกำหนดแนวทางรถไฟขึ้นมาใหม่ โดยเริ่มต้นบริเวณสถานีบ้านขอม (เขตมหาชัย อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร) เป็นแนวเส้นทางรถไฟใหม่ ไปถึงสถานีคลองนกเล็ก (อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร) ส่วนจากสถานีคลองนกเล็ก ถึงสถานีแม่กลอง (ตำบลแม่กลอง อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม) จะใช้แนวเส้นทางรถไฟเดิม และจะกำหนดแนวเส้นทางรถไฟใหม่ขยายไปจนถึงสถานีปากท่อ อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี ปัจจุบันการศึกษาและออกแบบเสร็จสิ้นแล้ว และกำลังผลักดันให้มีการก่อสร้างในอนาคต10

สรุป
        ทางรถไฟสายแม่กลองให้บริการประชาชนที่เดินทางระหว่างกรุงเทพ ฯ จังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดสมุทรสงคราม เป็นเวลานานกว่า 100 ปี ทำให้ประชาชนมีทางเลือกในการเดินทางมากขึ้น และนำมาสู่การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่ แม้ว่าในปี พ.ศ.2502 รัฐบาลจะยกเลิกและรื้อสถานีรถไฟคลองสาน เพื่อสร้างเป็นถนน (บริเวณถนนเจริญรัถ ในปัจจุบัน) แต่การรถไฟแห่งประเทศไทยปรับตัว โดยย้ายสถานีต้นทางจากคลองสานไปเป็นสถานีรถไฟวงเวียนแทน ทางรถไฟสายนี้จึงเป็นทางรถไฟสายประวัติศาสตร์อีกสายหนึ่งของไทย ที่ยังดำรงอยู่ในปัจจุบัน



1ไอน้ำ. รำลึก รถไฟสายแม่กลอง การรถไฟแห่งประทศไทย. รถไฟสัมพันธ์ฉบับ ที่ 1/2544 ปีที่ 21อ้างถึงใน BlueDragonExp (นามแฝง). ประวัติเส้นทางรถไฟสายแม่กลอง [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://www.thaitransport-photo.net/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=655&start=0&postdays=0&postorder=asc&highlight= [23 กันยายน 2555].

2การรถไฟแห่งประทศไทย. อนุสรณ์ครบรอบ 72 ปี การรถไฟแห่งประเทศไทย พ.ศ.2439 – 2512 อ้างถึงใน black_express (นามแฝง). RotFaiThai.Com. Forum Index - สำรวจทางรถไฟและมุมมอง Unseen รถไฟไทย - ตามรอยเส้นทางรถไฟช่วงคลองสาน - วัดสิงห์ [สายตรง]. แหล่งที่มา :http://portal.rotfaithai.com/modules.php? name=Forums&file= viewtopic&t=737 [23 กันยายน 2555].

3รายชื่อผู้ประกอบการทั้ง 11 คนประกอบด้วย พระยาพิพัฒโกษา มิสเตอร์อีเมกินซ์ มิสเตอร์บีบีซีกินช์ มิสเตอร์ซิกรมเมอร์ หมอแอสดอยเซอร์ มิสเตอร์ เอชแดลโฮม มิสเตอร์ซีเอสยอช มิสเตอร์เอซีโฮม มีสเตอร์เยแมคไค มิสเตอร์เยแมอิวน และมิสเตอร์ซีแซนเดอร์ เร โกฮี การเปิดรถไฟสายท่าจีน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 21 วันที่ 8 มกราคม รัตนโกสินทรศก 123 หน้า 739

4การรถไฟแห่งประทศไทย. อนุสรณ์ครบรอบ 72 ปี การรถไฟแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2439 – 2512 อ้างถึงใน black_express (นามแฝง). RotFaiThai.Com. Forum Index - สำรวจทางรถไฟและมุมมอง Unseen รถไฟไทย - ตามรอยเส้นทางรถไฟช่วงคลองสาน - วัดสิงห์ [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://portal.rotfaithai.com/modules.php?name= Forums&file= viewtopic&t=737 [23 กันยายน 2555].

5พระบรมราชโองการ ประกาศ พระราชทานอำนาจพิเศษแก่ บริษัท รถไฟแม่กลองทุนจำกัด ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 25 ตอน 28 วันที่ 11 ตุลาคม พ.ศ.2451 หน้า 461

6การรถไฟแห่งประทศไทย. อนุสรณ์ครบรอบ 72 ปี การรถไฟแห่งประเทศไทย พ.ศ.2439 – 2512 อ้างถึงใน black_express (นามแฝง). RotFaiThai.Com. Forum Index - สำรวจทางรถไฟและมุมมอง Unseen รถไฟไทย - ตามรอยเส้นทางรถไฟช่วงคลองสาน - วัดสิงห์ [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://portal.rotfaithai.com/modules.php?name= Forums&file= viewtopic&t=737 [23 กันยายน 2555].

7วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. ทางรถไฟสายแม่กลอง [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://th.wikipedia.org/wiki/ทางสถานีรถไฟสายแม่กลอง

8การรถไฟแห่งประเทศไทย. กำหนดเส้นทางเดินรถไฟ สายวงเวียนใหญ่ – สถานีรถไฟมหาชัย [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://www.railway.co.th/home/srt/timetable/download/th/201110-WongwianYai.pdf [25 กันยายน 2555].

9การรถไฟแห่งประเทศไทย. กำหนดเส้นทางเดินรถไฟ สายบ้านแหลม – สถานีรถไฟแม่กลอง [สายตรง]. แหล่งที่มา : http://www.railway.co.th/home/srt/timetable/download/th/201110-Maeklong.pdf [25 กันยายน 2555].

10สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร กระทรวงคมนาคม.โครงการงานศึกษาและออกแบบโครงการระบบรถไฟฟ้าชานเมือง ร่วมกับรถไฟฟ้าทางไกลเชื่อมต่อระบบขนส่งมวลชน ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล (รังสิต-สถานีบ้านภาชี มักกะสัน-ฉะเชิงเทรา ตลิ่งชัน-นครปฐม และมหาชัย-ปากท่อ)[สายตรง]. แหล่งที่มา : http://www.otp.go.th/index.php/projectotp/33--2548/128-itsi.html [25 กันยายน 2555].
ท่านคือผู้เข้าชมคนที่

สงวนลิขสิทธิ์ สถาบันการขนส่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ชั้น 6 อาคารประชาธิปก-รำไพพรรณี ถนนพญาไท ปทุมวัน กรุงเทพ ฯ 10330 Email : tri@chula.ac.th