ท่าเรือยะโฮร์ (Johor Port)

จัดทำข้อมูลโดย : สุมาลี สุขดานนท์
ปีที่จัดทำ : กรกฎาคม 2554

        เมื่อเปรียบเทียบท่าเรือยะโฮร์กับท่าเรืออื่น ๆ ในคาบสมุทรมลายู เช่น ท่าเรือแคลง ท่าเรือปีนัง นับว่าเป็นท่าเรือที่มีประวัติไม่ยาวนานนัก แต่หากพิจารณาถึงรัฐยะโฮร์ซึ่งเป็นที่ตั้งและเจ้าของท่าเรือแล้ว กลับประวัติและประสบการณ์ในการค้าทางทะเลมานับศตวรรษ ปัจจุบันท่าเรือยะโฮร์เป็นศูนย์กลางการขนส่งน้ำมันปาล์มที่ใหญ่ที่สุดในโลก1

จักรวรรดิยะโฮร์ : ศูนย์กลางการค้าแห่งคาบสมุทรมลายู

        อาจกล่าวได้ว่าความรุ่งเรืองด้านการค้าทางทะเลของยะโฮร์ เริ่มตั้งแต่การที่โปรตุเกสเข้ายึดครองมะละกาในปี 1511 และนำมาสู่การล่มสลายของจักรวรรดิมะละกาศูนย์การค้าแห่งแรกของคาบสมุทรมลายู อาณาจักรยะโฮร์ได้รับการก่อตั้งขึ้นเพื่อใช้เป็นฐานที่มั่นในการต่อสู้เพื่อแย่งชิงมะละกาคืนมา การต่อสู้ยืดเยื้อยาวนานถึง 130 ปี แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ2 และในช่วงนี้เองจักรวรรดิจักรวรรดิยะโฮร์-รีเยา-ลิงกะ (Johor-Riau-Lingga) ก็ได้เรืองอำนาจทั้งทางด้านการค้าและการทหาร โดยประกอบดินแดนในอาณัติด้วย 4 ส่วน คือ มัวร์ (Muar) ปาหัง รีเยา และยะโฮร์ซึ่งรวมถึงสิงคโปร์3

        ในปี 1641 ยะโฮร์ได้ให้การสนับสนุนฮอลลันดาในการยึดมะละกาจากโปรตุเกส ตั้งแต่ปี 1660 เป็นต้นมา ยะโฮร์ได้กลายเป็นศูนย์กลางการค้าของภูมิภาค4 ทั้งนี้เป็นผลมาจากนโยบายผูกขาดการค้าของฮอลลันดา ส่งผลให้พ่อค้าต่างหันไปใช้ท่าเรือของสุลต่านแห่งยะโฮร์ที่เกาะรีเยา (ตั้งอยู่ในช่องแคบสิงคโปร์ ระหว่างคาบสมุทรมลายูและเกาะบอร์เนียว ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของอินโดนีเซีย) ซึ่งตั้งขึ้นเพื่อบริการการค้าของตนและให้บริการแก่พ่อค้าทั่วไป และกลายเป็นศูนย์กลางในการรวบรวมและกระจายสินค้าแห่งใหม่ของคาบสมุทรมลายู5

        จักรวรรดิยะโฮร์เรืองอำนาจตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 16 จนถึงต้นศตวรรษที่ 18 แม้ว่าในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 ถึงต้นศตวรรษที่ 18 จะเริ่มเสื่อมอำนาจลง เนื่องมาจากการรุกรานของชาวบูกิสจากสุลาเวสีและชาวมินังกาเบาจากสุมาตรา6 แต่ยะโฮร์ยังคงความเป็นศูนย์กลางการค้าพริกไทยดำและชาดำ โดยมีแหล่งเพาะปลูกในเกาะรีเยา การเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจทั้งสองอาศัยแรงงานจีนซึ่งเคลื่อนย้ายมาจากปีนัง7

        ต่อมาในต้นศตวรรษที่ 19 ช่วงก่อนที่เซอร์แสตมฟอร์ด แรฟเฟิลส์เข้ามาก่อตั้งสถานีการค้าของอังกฤษที่เกาะสิงคโปร์ในปี 1819 แรงงานจีนได้อพยพไปยังตอนเหนือของเกาะสิงคโปร์เพื่อขยายพื้นที่เพาะปลูกพืชเศรษฐกิจทั้งสองชนิด ในช่วงปี 1819-1840 การเพาะปลูกขยายตัวอย่างรวดเร็ว ทั้งนี้เพราะพริกไทยดำเป็นที่ต้องการของตลาดยุโรป ในขณะที่ชาดำเป็นที่ต้องการของตลาดจีนเพิ่มมากขึ้น8

        ในช่วงทศวรรษที่ 1850 และ 1860 พื้นที่เพาะปลูกเริ่มเสื่อมโทรม เป็นผลมาจาการเพาะปลูกมากจนเกินไป ชาวจีนได้ละทิ้งเกาะสิงคโปร์ไปหาพื้นที่เพาะปลูกใหม่ในยะโฮร์ ระบบก๋างจู่ (Kangchu) ถูกจัดตั้งเพื่อเป็นผู้จัดการดูแลแรงงานจีนในยะโฮร์ซึ่งประกอบอาชีพและอาศัยยู่บริเวณแม่น้ำยะโฮร์ (ก๋างจู่ แปลว่า ผู้นำบริเวณแม่น้ำ) ในระยะแรกระบบก๋างจู่เป็นระบบที่จัดตั้งขึ้นภายในกลุ่มแรงงานจีน ต่อมาสุลต่านแห่งยะโฮร์ได้ออกเอกสารที่เรียกว่า Rurat Sungai (แปลว่า เอกสารแม่น้ำ) อนุญาตอย่างเป็นทางการให้ก๋างจู๋และเป็นผู้รับสัมปทานพื้นที่เพาะปลูกบริเวณริมฝั่งแม่น้ำยะโฮร์ โดยก๋างจู่รับผิดชอบในการจ่ายภาษีผลประโยชน์ในแก่ทางการยะโฮร์เป็นการตอบแทน9

        ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ต่อต้นศตวรรษที่ 20 อังกฤษได้แผ่อิทธิพลเข้ามายังบริเวณคาบสมุทรมลายูและแทรกแซงราชสำนักยะโฮร์อย่างต่อเนื่อง ประกอบกับราชสำนักสุลต่านอ่อนกำลังลง เนื่องจากถูกโจมตีจากบูกิสและมินังกาเบาจนจักรวรรดิยะโฮร์แยกเป็น 2 ส่วน คือ ยะโฮร์ ซึ่งยังคงปกคอรงโดยสุลต่านแห่งยะโฮร์ และรีเยาและลิงกะปกครองโดยบูกิส10 ในปี 1909 อังกฤษได้ก่อสร้างก่อสร้างทางรถไฟเพื่อเชื่อมต่อสหพันธรัฐมาเลย์ (Federated Malay States) กับเมืองยะโฮร์บาห์รู11 ในปี 1914 ราชสำนักสุลต่านยะโฮร์จำยอมให้อังกฤษส่งข้าหลวงมาประจำ12 นอกจากการเข้ามาเพื่อดูแลผลประโยชน์ทางการค้าแล้ว อังกฤษนำยางมาปลูกเพื่อการส่งออก ซึ่งครอบคลุมพื้นที่กว่า 6,000 เฮกเตอร์ ส่งผลให้ในปี 1916 บริเวณ Pasir Gudang (ที่ตั้งท่าเรือยะโฮร์ในปัจจุบัน) กลายเป็นศูนย์กลางสถานีตำรวจ หน่วยงานศุลกากร และการควบคุมการค้าฝิ่น13 และยะโฮร์เป็นแหล่งปลูกยางพาราที่ใหญ่ที่สุดของคาบสมุทรมาจนถึงปัจจุบัน และในเดือนธันวาคม 1917 ระบบก๋างจู่ได้ยุติลง การจัดการแรงงานและพื้นที่เพาะปลูกอยู่ในการควบคุมของรัฐบาลอาณานิคมของอังกฤษ14

        ในวันที่ 1 เมษายน 1946 ยะโฮร์ถูกผนวกเป็นส่วนหนึ่งสหภาพมลายัน (Malayan Union) ซึ่งต่อมาในวันที่ 31 มกราคม 1948 ได้เปลี่ยนมาเป็นสหพันธ์มลายา (Federation of Malaya) และในวันที่ 9 สิงหาคม 1965 ได้มีการก่อตั้งมาเลเซียเป็นประเทศเอกราช ยะโฮร์กลายเป็น 1 ใน 13 รัฐของสหพันธรัฐมาเลเซียในปัจจุบัน ท่าเรือยะโฮร์ถูกก่อสร้างขึ้นเพื่อเป็นท่าเรือเอนกประสงค์ที่ทันสมัยและเริ่มเปิดให้บริการในปี 197715 และเป็นท่าเรือหลักของรัฐยะโฮร์จนกระทั่งมีการก่อสร้างท่าเรือตันจงเปเลพาส

ทำเลที่ตั้งของท่าเรือ

        ท่าเรือยะโฮร์ตั้งอยู่ที่ ละติจูดที่ 01 ํ 26' 46" องศาเหนือ ลองกิจูด 103 ํ 53' 10" องศาตะวันออก ตั้งอยู่ในเมือง Pasir Gudang ทางทิศตะวันออกของรัฐยะโฮร์ โดยมีช่องแคบยะโฮร์ซึ่งกว้างเพียง 1.2 กิโลเมตร คั่นกลางระหว่างท่าเรือยะโฮร์กับประเทศสิงคโปร์16

แผนที่ตั้งท่าเรือยะโฮร์
ที่มา : MMC Cooperation. Muti-purpose Port. [Online]. Available from http://www.mmc.com.my/multi-purpose.asp[12 July 2011].

การบริหารจัดการท่าเรือ

        การท่าเรือยะโฮร์ (Johor Port Authority : JPA หรือ LPJ) ก่อตั้งขึ้นในปี 1976 ภายใต้ Authority Act 196317 เพื่อบริหารและประกอบการท่าเรือยะโฮร์ และเมื่อมีการก่อสร้างท่าเรือตันจงเปเลพาส JPA บริหารและประกอบการท่าเรือตันจงเปเลพาสด้วย ต่อมาในปี 1993 ท่าเรือยะโฮร์เริ่มดำเนินการแปรรูปท่าเรือ ภายใต้ Privatisation Act 1993 และได้จัดตั้งบริษัท Johor Port เพื่อประกอบการท่าเรือยะโฮร์ การแปรรูปท่าเรือเสร็จสมบูรณ์ในปี 1995 โดยมีบริษัท Seaport Terminal (Johor) เป็นผู้ถือหุ้นหลักใน บริษัท Johor Port ส่วน JPA มีหน้าที่กำกับดูแลท่าเรือแทน ในปี 2006 บริษัท Johor Port18 กลายเป็นส่วนหนึ่งของบริษัท MMC กลุ่มบริษัทโลจิสติกส์ พลังงาน เชื้อเพลิงและงานก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐาน เนื่องจาก MMC เข้ามาถือหุ้นในบริษัท Johor Port ทั้งหมด19

สิ่งอำนวยความสะดวกในท่าเรือ

         ท่าเรือยะโฮร์เป็นท่าเรือเอนกประสงค์ ประกอบด้วยท่าเทียบเรือให้บริการขนถ่ายสินค้าหลายประเภท เช่น สินค้าตู้ สินค้าเทกอง สินค้าเหลว เป็นต้น ท่าเรือมีขีดความสามารถในการรับสินค้า 43 ล้านตัน ในจำนวนนี้เป็นตู้สินค้า 1 ล้าน TEUs ต่อปี20

แผนผังท่าเรือยะโฮร์
ที่มา : MMC Cooperation. Muti-purpose Port. [Online]. Available from: http://www.mmc.com.my/multi-purpose.asp[12 July 2011].

สภาพทั่วไปท่าเรือยะโฮร์
ที่มา : MMC Cooperation. MMC 100 Years 1911 - 2011 A Century of Progress. [Online]. Available from: http://www.mmc.com.my [14 July 2011].

ท่าเทียบเรือในท่าเรือยะโฮร์
ที่มา : * Johor Port Berhad. Container Terminal. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/facilities/Container-terminal [14 July 2011].
  ** Johor Port Berhad. Liquid Bulk Services. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/facilities/liquid-bulk-services [14 July 2011].
  *** Johor Port Berhad. Bulk & Breakbulk Terminal. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/facilities/bulk-breakbulk-terminal [13 July 2011].

- ท่าเทียบเรือตู้สินค้า

        ท่าเรือยะโฮร์มีท่าเทียบเรือตู้สินค้า 3 ท่า ความยาวหน้าท่า ๆ ละ 253 เมตร ความลึกหน้าท่า 13.5 เมตร สามารถรับเรือขนาด 104,000 dwt พื้นที่วางตู้สินค้า 250,000 ตารางเมตร ขีดความสามารถในการรับสินค้า 1.2 ล้าน TEUs ต่อปี21

- ท่าเทียบเรือสินค้าอันตราย

        ท่าเทียบเรือสินค้าอันตรายมี 5 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 1,133 เมตร ความลึกหน้าท่า 9-13 เมตร ขนถ่ายน้ำมันเชื้อเพลิง เคมีภัณฑ์ ก๊าซ และผลิตภัณฑ์ปิโตเลียม และมีถังเก็บสินค้าเหลวพื้นที่ 517,451 ล้านตัน22

- ท่าเทียบเรือน้ำมันพืช

         ท่าเรือยะโฮร์เป็นท่าเรือที่มีการขนถ่ายน้ำมันพืชมากที่สุดในโลก โดยเฉพาะน้ำมันปาล์ม น้ำมันข้าวโพด และน้ำมันมะพร้าว มีท่าเทียบเรือ 4 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 657 เมตร ความลึกหน้าท่า 9 - 11.5 เมตร มีพื้นที่จัดเก็บมากกว่า 460,000 ล้านตัน23

- ท่าเทียบเรือสินค้าทั่วไป

         ท่าเทียบเรือสินค้าทั่วไปมี 4 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 536 เมตร ความลึกหน้าท่า 6.5-12.5 เมตร ขนถ่ายสินค้าทั่วไป เช่น ไม้แปรรูป เป็นต้น24

- ท่าเทียบเรือสินค้าเทกอง

         ท่าเทียบเรือสินค้าทั่วไปมี 3 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 623 เมตร ความลึกหน้าท่า 13.5 เมตร ขนถ่ายสินค้าเทกอง เช่น ธัญพืช แป้ง ซีเมนต์ เป็นต้น25

- ท่าเทียบเรือเอนกประสงค์

         ท่าเทียบเรือสินค้าทั่วไปจำนวน 6 ท่า ความยาวหน้าท่ารวม 1,130 เมตร ความลึกหน้าท่า 11 - 13.8 เมตร ขนถ่ายสินค้าทั่วไป มีพื้นที่วางสินค้ามากกว่า 230,000 ตารางเมตร เพื่อเก็บรักษาสินค้าจากท่าเทียบเรือสินค้าทั่วไป ท่าเทียบเรือสินค้าเทกอง และท่าเทียบเรืออเนกประสงค์26

- สิ่งอำนวยความสะดวกอื่น ๆ

        Johor Free Zone (JFZ) เป็นเขตปลอดอากรในท่าเรือแห่งแรกของมาเลเซีย ซึ่งตั้งขึ้นในปี 198427 ครอบคลุมพื้นที่ 2 ใน 3 ของท่าเรือ ประกอบด้วยพื้นที่ในเขตโรงงานอุตสาหกรรมและพื้นที่สำหรับสนับสนุนทางการค้า28

ท่าเทียบเรือสินค้าทั่วไป
ที่มา : Johor Port Berhad. Media Center - Photo Gallary - Break Bulk. [Online]. Available from : http://www.johorport.com.my/photo/bulk-break [19 July 2011].


ท่าเทียบเรือตู้สินค้า
ที่มา : Johor Port Berhad. Media Center - Photo Gallary - Container. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/photo/container [19 July 2011].


บทความที่เกี่ยวข้อง

สุมาลี สุขดานนท์. การครอบครองคาสมุทรมลายูของมหาอำนาจตะวันตก. [สายตรง] สถาบันการขนส่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554.
        แหล่งที่มา: http://www.tri.chula.ac.th/triresearch/malau/malau.html



1 Johor Port Authority. History of LPJ [Online]. Available from: http://www.pj.gov.my/index.php/corporate-information/history-of-lpj. [14 July, 2011].

2วิกีพีเดีย. รัฐยะโฮร์ [สายตรง]. แหล่งที่มา: http://th.wikipedia.org/wiki/ [7 มีนาคม 2554].

3Wikipedia. Johor Sultanate [Online]. Available from: http://www.enwikipedia.org/wiki/Sultanate_of_Johor. [3 May, 2011].

4วิกีพีเดีย. รัฐยะโฮร์ [สายตรง].

5Marco Ramerini. History of Colonial Malaysia Dutch MaIacca [Online]. Available from: http://www.colonialvoyage.com/malaccaNL.html [30 March 2011].

6Wikipedia. Johor Sultanate [Online].

7Wikipedia. Kangchu System. [Online]. Available from: http://en.wikipedia.org/wiki/Kangchu_system [22 July 2011].

8Ibid.

9Ibid.

10Wikipedia. Johor Sultanate [Online].

11Wikipedia. Johor [Online]. Available from: http://en.wikipedia.org/wiki/Johor [2 May, 2011].

12Wikipedia. Johor Sultanate [Online].

13World Port Source. Johor Port . [Online]. Available from: http://www.worldportsource.com/ports/MYS_Johor_Port_463.php [12 July 2011].

14Wikipedia. Kangchu System. [Online].

15Johor Port Berhad. Our History [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/about/our-history [13 July 2011].

16World Port Source. Johor Port . [Online].

17Johor Port Authority. History of LPJ. [Online]. Available from: http://www.lpj.gov.my/index.php/en/corporate-information/history-of-lpj [14 July 2011].

18Port World (Malaysia). Johor Port Authority. [Online]. Available from: http://www.portsworld.com/portauthorities/jpa.htm [13 July 2011].

19MMC Corperation. 2011 Corparate Structure. [Online]. Available from: http://www.mmc.com.my/transhipment.asp [13 July 2011].

20Johor Port Authority. Johor Port - Port Operator. [Online]. Available from: http://www.lpj.gov.my/index.php/en/port-operator/johor-port [14 July 2011].

21Johor Port Berhad. Container Service. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/services/container-service [14 July 2011].)

22Johor Port Berhad. Liquid Bulk Services. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/services/liquid-bulk-services [14 July 2011].

23Ibid.

24Johor Port Authority. Johor Port-Port Operator. [Online]. Available from: http://www.lpj.gov.my/index.php/en/port-operator/johor-port [14 July 2011].

25Ibid.

26Johor Port Berhad. Bulk & Breakbulk Terminal [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/facilities/bulk-breakbulk-terminal [13 July 2011].)

27Johor Port Berhad. Growth & Achievement [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/about/growth-achievements [19 July 2011].

28Johor Port Berhad. JPB Free Zone. [Online]. Available from: http://www.johorport.com.my/facilities/jpb-free-zone [13 July 2011].)

ท่านคือผู้เข้าชมคนที่
สงวนลิขสิทธิ์ สถาบันการขนส่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ชั้น 6 อาคารประชาธิปก-รำไพพรรณี ถนนพญาไท ปทุมวัน กรุงเทพ ฯ 10330 Email : tri@chula.ac.th